rugart.org_person_Farmanfarmaianخالق موزه فرش ایران

عبدالعزیز فرمانفرماییان معمار معاصر، استاد دانشگاه تهران و از بنیانگذاران نظام مهندسی جدید در ایران روز گذشته بر اثر بیماری طولانی‌مدت در شهر “پالما د مایورکا” درگذشت و فردا در آرامگاه “مون‌پارناس” پاریس به خاک سپرده خواهد شد.

این خبری بود که در سایتها و خبرگزاری ها منتشر شد یک روز بعد از مرگ اسطوره معماری مدرن ایران و یکی از بانیان  مدرنیته در معماری ایران ، کمتر آرشیتکتی است که عبدالعزیز فرمانفرماییان را نشناسد , کمتر دانشجوی معماری را می توان یافت که با نام ایشان آشنا نباشد.
به جهت احترام به این استاد گرانقدر مطلبی که در ادامه میآید گذری بر زندگی معماری عبدالعزیز فرمانفرماییان  و معرفی موزه فرش ایران است .

p_rugart_0036

فرمانفرماییان از نظر خصوصیات اخلاقی و از دیدگاه طراحی و انجام انجام طرح های بزرگ پایگاه و نمونه بود او یکی از افرادی بود که برای ارتباط معماری و معماران ایران  با تشکیلات معماران سایرسایر کشورها تلاش می کرد اما همه این ویزگی ها با حسن اخلاق صداقت و پاکی همراه بود به طوری که او در میان معماران به خوشنامی شهرت داشت .فرمانفرماییان بر این باور است که دانش و ساخته های یک معمار باید برای جلب اعتماد مردم و جامعه کافی باشد از این رو به تبلیغ اعتقادی ندارد در حالی که کمتر معماری در مقام و موقعیت او که از رسانه ها رویگردان باشد.

rugart.org_person_Farmanfarmaian
او کمتر خود را رسانه ای میکرد و نزدیکان ایشان میگویند که بسیار بندرت به خبرنگاران جهت مساحبه پاسخ مثبت میداد  فرمانفرماییان از تبلیغات بیزار بود  و ان را نوعی خود نمایی می دانست و می گوید بیان دانش و خواسته های من در آنچه کرده و ساخته ام نمودار است  بنابراین به بیان لفظی نیازی نیست .آنچه بگویم جنبه ی خود نمایی دارد که از آن بیزارم .
در واقع هر یک از آثار فرمانفرماییان که در مدت کمتر از سه دهه ساخته شده شایسته بررسی و ارزش هنری است .
فرمانفرماییان پس از بازگشت از فرانسه در دهه ی ۱۹۵۰در طرح و اجرای چند ساختمان مسکونی برای دوستان وبستگان نوگرای جهان معماری را برای نخستین بار در ایران به کار گرفت و از روش ها و مصالح مدرن آن زمان بی نهایت بی نهایت استفاده کرد .او با جسارت غیر قابل توصیف  تمام استیل های مکتب معماری مدرن در مقیاس خانه ها پیاده کرد و به این ترتیب می توان او را یکی از آغاز گران معماری مدرن در آن زمان نامید .
فرمانفرماییان مصداق این نظر سقراط را که می گوید “انسان هر طور که باشد زبانش نیز همانطور است” در معماری نشان داد به طوریکه صداقت ذاتی او که در طرح ها و ساختمانهایش مشاهده می شود .
یاد آور گفته سقراط است در آثار او از زواید خبری نیست و عناصر کاذب یا تزیینی که برای تضاهر و یا جلب مشتری به کار می رود دیده نمی شود .در باره ریچارد نوترا آرشیتک بزرگ جهانی می گویند که طی نیم قرن سازندگی انسان را به طبیعت نزدیک کرد و محیطی گرم و صمیمی و نشاط انگیز به وجود آورد . در باره عبدالعزیز فرمانفرماییان باید گفت طی سه دهه سازندگی صداقت ودوری از استفاده از عناصر کاذب را نیز به جزیی از فرهنگ معماری قرن اخیر ایران افزود و این همان اصولی بود که در طرح و اجرای معماری زمانهای بسیار دور وجود داشت .

او تکنیک ها و فنون مدرن جهانی که در غرب می دید با توجه به شرایط اقلیمی و فرهنگ معماری ایران تجزیه و تحلیل می کرد و حاصل را با همکاران و معماران جوان در میان می گذاشت و اجرای آن را از آنها در خواست می کرد .
یک معمار در موقعیت او که مدیری بزرگ نیز بود باید در طرح و اجرای آثارش  دید جهانی داشته باشد  اجرای صحیح طرح های برزگ محیط ایران آن زمان با کمبودهای فرهنگی و غنی گونه ای  درونگری و روشن بینی را می طلبید فرمانفرماییان و همکارانش خود را در جریان رویدادهای مهم معماری جهان قرار میدادند و مسایل تکنیکی را حل می کردند او خود از نظارت دخالت و به ویزه مشورت کوتاهی نمی کرد  و به همین دلیل مشاورین خود را از میان بالا ترین ردههای معماری و زبده ترین متخصصین در خارج از ایران بر گزیده بود  .
فرمانفرماییان پایگاه هایی برای مشورت در آمریکا – فرانسه و  یونان – دایر کرده بودتا بتواند در موارد لازم بر مشکلات مسلط شود البته در این راه تسلط بر زبانهای خارجی برای او امتیاز بزرگی بود.

آثار مهم فرمانفرماییان عبارتند از :
• استادیوم ورزشی آزادی
• ساختمان‌های شرکت نفت
• مسجد دانشگاه تهران
• طرح ساختمان راکتور اتمی دانشگاه تهران
• ساختمان وزارت کشاورزی
• ساختمان وزارت کار
• ساختمان بانک اعتبارات ایران
• ساختمان پست و تلگراف و تلفن
• فرودگاه مهرآباد
• طرح اولیه فرودگاه جدید امام خمینی
• تهیه طرح جامع شهر تهران
• برجهای سامان
• برجهای ونک‌پارک
• ساختمان بورس
• دانشکده دامپزشکی
• کاخ مادر سعد آباد
• کاخ نیاوران
• ساختمان اداری صدا و سیما
• موزه فرش تهران
معرفی موزه فرش ایران
موزه فرش ایران با معماری زیبا و چشم نوازی که نما ی بیرونی آن با اقتباس از معماری ایرانی‌ با  کانسپت دار قالی توسط این معمار بنام طراحی شده است .
موزه فرش در سال ۱۳۴۰ شمسی بصورت ناتمام به منظور گالری فرش ساخته شده وبمدت ۱۵سال بصورت متروکه ماند و سپس در اوایل سال۱۳۵۵ شمسی کار همراه با تغییرات کلی آغاز شد. همزمان با احداث ساختمان موزه و پیشرفت کار ساختمانی،گروهی برای جمع آوری نمونه های تاریخی فرش ایران در ایران و سایر نقاط جهان فعالیت خود را آغاز کردند ، به گونه ای که تعدادی از نفیس ترین و باارزش ترین نمونه ها جمع آوری و به موزه انتقال یافتند. همچنین تعدادی فرش توسط دفتر مخصوص از اشخاص متفرقه خریداری شد.
بدین ترتیب موزه فرش ایران در روز ۲۲بهمن۱۳۵۶ شمسی برای بازدید عموم گشایش یافت.
بنای موزه با مساحتی برابر با ۳۴۰۰ متر مربع شامل ۲ تالار(نمایشگاه دائمی در طبقه همکف و نمایشگاه موقت در طبقه اول) کتابخانه تخصصی،فضای آموزشی،کارگاه مرمت،آمفی تئاتر و چایخانه می‌باشد.
تاريخچه موزه فرش:
موزه فرش ایران امروزه یکی از غنی ترین موزه های تخصصی جهان به لحاظ داشتن قالی های متنوع و یکی از زیباترین موزه ها به لحاظ معماری بشمار می رود.
این موزه شامل با ارزش ترین نمونه های قالی ایران از قرن ۹ هجری قمری تا دوره معاصر است.
ساختمان موزه در گوه ضلع شمال غربی پارک لاله در خیابان کارگر شمالی در فضایی به وسعت ۱۲۰۰۰متر مربع بامعماری بسیار شکیل و چشمگیری برپا شده است،خود بنا چشم انداز تازه و زیبایی است که از معماری امروز ایران و معماری سنتی الهام گرفته است.
آذین های بیرونی بنا شبیه دار قالی یا سیاه چادر های عشایر می باشد ونزدیک یک چهارم از مساحت کل ان یعنی ۳۴۰۰متر مربع را در بر می گیرد که شامل دو تالار جهت نمایش انواع مختلف قالی ها و گلیم هاست.
در سالن نمایشگاه از سقف کاذب استفاده شده است که از جنس فلز است و بشکل مربع های پر وخالی است،این مربع ها که با اختلاف سطح در کنار یکدیگر قرار دارند علاوه بر اینکه بر زیبایی فضای سالن می افزایند پوشش مناسبی نیز برای تاسیسات داخل نمایشگاه هستند.
درداخل نمایشگاه ،تاسیسات به گونه ای تنظیم شده اند تا برای نگهداری و به نمایش گذاشتن فرش ها فضای مناسبی ایجاد شود، با توجه به این مسئله که خاک و نور از عوامل اصلی تخریب فرش هستند.

معرفی بخش های مختلف موزه

سالن نمایشگاه موزه فرش شامل دو بخش است:
نمایشگاه دائم:در طبقه همکف قرار دارد و مساحت ان در حدود ۱۵۰۰ متر مربع میباشد. در ابتدای نمایشگاه نقشه ای از ایران دیده می شود که بر روی ان مراکز بافت قالی مشخص شده اند و دو منطقه ای که با خطوط سفید مشخص شده اند حوزه کوچ و جابجایی ایلات عشایر قشقایی و بختیاری را نشان میدهد.درکنار نقشه ایران دو و.یترین وجود دارد که در ویترین اول ابزار قالی بافی به نمایش گذاشته شده است.
در ویترین دوم مواد تشکیل دهنده قالی که عبارتند از ابریشم، پشم ونخ اختصاص دارد.که این سه مواد اصلی تهیه قالی را تشکیل میدهند.
در محوطه نمایشگاه دایم موزه یک دستگاه قالی بافی عمودی قرار دارد.
در فضای نمایشگاه موزه از کف پوش موکت استفاده شده است که خود دارای معایب و محاسن متعددی است، از جمله محاسن ان جذب رطوبت اضافی فضا،کاهش سر وصدای حاصل از رفت و آمد بازدیدکنندگان و کاهش انعکاس نور از سطح زمین و کف سالن است.ولی در عین حال محلی برای تجمع گرد وخاک موجود در هوا و همچنین محیط مناسبی برای رشد و تکثیر حشرات موذی و عوامل بیولوژیک مخرب می باشد.
اگرچه این کفپوش ها ضد حریق است اما جهت اطمینان بیشتر می توان از انواع کفپوش های مناسب تر بهره جست.
به منظور استراحت بازدید کنندگان در حین بازدید از موزه، در فواصل معینی از سالن ها تعدادی صندلی قرار داده اند که افراد استراحت کوتاهی داشته باشند.

نمایشگاه موقت:نمایشگاه موقت موزه فرش با مساحت تقریبی ۸۰۰متر مربع در طبقه دوم واقع شده است و از فضایی شبیه طبقه اول برخوردار است.در این نمایشگاه نمونه هایی از بافته ها را بطور موقت و در دوره های دو تا سه ماهه به نمایش می گذارد. از جمله نمونه های به نمایش گذاشته شده در این تالار می توان به این عناوین اشاره کرد:
گلیم های سنتی ایران، دستبافت های عشایر، قالیهای دوره صفویه در موزه فرش ایران، فرشهایی با طرح محرابی و…
علاوه بر سالن نمایش آثار،از فضای ورودی موزه با شکلی سنتی برای نمایش هفت تخته قالی زیبا از نقا ط مختلف ایران استفاده شده است که قالی تبریز (اواسط قرن ۱۳هجری)،قالی اصفهان(اواسط قرن ۱۴هجری ) ،قالی مشهد(اوایل قرن ۱۴هجری) و قالی کاشان(اوایل قرن ۱۴هجری) از ان جمله اند.

شرایط محیطی موزه فرش
بدلیل اینکه اشیا موزه فرش همه از مواد آلی تشکیل یافته اند و چون این مواد به راحتی توسط عوامل بیولوژیکی مانند:«کپک ها،قارچ ها،باکتری ها و حشرات و حیوانات موذی»قابل تجزیه اند،می بایست در شرایط خاصی نگهداری شوند که شامل دمای نسبی ۱۹- ۲۴ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی بین ۵۲_۵۴ درصد است.
فرم معماری بنای موزه به شکلی است که فضای داخلی بخصوص در بخش نمایشگاه دایمی بسته بوده و حداقل ارتباط با فضای بیرون را داراست(که شامل یک درب اصلی و دو درب خروج اضطراری است) به همین دلیل تهویه هوای داخل سالن از طریق دستگاههای تهویه ایست که در فضای بین سقف اصلی و سقف کاذب جاسازی شده است و از طریق این دستگاهها نیز دما و رطوبت فضای محیط موزه کنترل میشود.
نور بصورت طبیعی یا مصنوعی خطرات زیادی برای برخی آثار هنری دارد. تمام آثاری که از مواد الی ساخته شده اند به نور حساس بوده ونور بر آنها اثر می گذارد. میزان این تاثیر به عواملی مانند شدت نور، مدت تابش ومقدار تشعشعات زیان آور نور بستگی دارد.
نور علاوه بر اینکه باعث رنگ پریدگی دستباف می شود، اشعه ماوراء
بنفش آن بالقوه مخرب است.زیرا هم آفتاب هم نور مصنوعی علاوه بر نور مرئی ، مقدار معینی اشعه ماوراء بنفش و ماودون قرمز دارند . اشعه ماودون قرمز طول موج بلندتری دارد وبیشتر بخاطر حرارتی که ایجاد می کند موجب نگرانی است. اما اشعه ماوراء بنفش به همراه مقداری رطوبت ، بصورت یک ماده پاک کننده عمل می.کند.
لذا برای روشن کردن فضای نمایشگاه از لامپ های خورشیدی استفاده می شود که فاقد اشعه ماوراء بنفش هستند، مانند لامپ های پشت جیوه ای ،فلیپس و ترو کالر. این لامپ ها برروی ریل های مخصوصی قابل حرکت و جابجایی هستند و زاویه تابش آنها متغییر است.
خوشبختانه شیوه معماری موزه به گونه ای است که حداقل نور به به داخل تابیده می شود، و بجز در قسمت حوض خانه (در تالار مرکزی) در سایر قسمت ها نور نفوذ نمی کند. در این قسمت نیز نور از سقف کاذبی که از جنس پلاستیک مخصوصی است عبور میکند ،که این لایه شبیه فيلتر عمل می کند و از شدت نور می کاهد و اشعه های زیان بار آنرا حذف می کند.

پایگاه علمی پژوهشی فرش ایران [www.rugart.org]

منابع:

  • برشور موزه فرش ايران
  • ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  • گف‍تگ‍و با عب‍دالع‍زیز فرمانف‍رمائ‍یان درباره اولی‍ن طرح جامع‍ه ته‍ران، شه‍ر، ش ۲۸، (زمس‍تان ۱۳۸۲): ص ۲۱.
  •  مجله هنر و معماری شماره ۲۲ و ۲۴، سال ششم، خرداد و آبان ۱۳۵۳، ص ۳۷

پیام بگذارید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.