rugart.org_0001فرش تركمن
افسانه بابائي
دانشجويي رشتة مديريت

فرش نامي آشنا در عرصه هنر و صنعت و پديده اي زيبا ، با ارزش و منحصر به فرد است كه هر تار و پودش . حكايت از درد و رنجهاي ديرينه دارد ، تار و پودي كه با دستهاي هنرمندان قاليباف آشناست ، دستهايي كه به تار و پود فرش جان مي دهند و نقش خاطره را بر تابلوي زيباي زندگي حك مي كنند .

تاريخچه :
كهن ترين فرش تركمن بدست آمده از دره پازيريك ( حدود مرزي مغولستان ? سيبري ?چين ) كه قدمت آن به چند سال قبل از ميلاد ميرسد ، و در متن آن ۲۴ گول و جود دارد و به تعبيري مي تواند نمادي از ۲۴ فرزند اغوز تركمنان اوليه مي باشد ( از كتاب شجره نامه ابولغازي ) صنعت فرش تركمن در دورة حكومت تركمنان سلجوقي ( ۵۵۲ ?۴۲۸ ه. ق.) به جهان معرفي شد.
فرش تركمني قديميترين سمبل فرهنگي تركمني است .
طرح اصلي زمينه فرش تركمني موسوم به ( گول ) است . اندازه و طرح گول از علائم اصلي فرشهاي تركمن در هر قبيله است ، طرح قاليهاي داراي گولهاي اوليه و ثانويه مي باشد گولهاي اوليه در قاليهاي تركمني معمولاً به شكل كثير الاضلاعي بوده و به هر نحوي درشتر در زمينه قالي به كار مي روند گولهاي ثانويه كه ? آراگول ? گفته ميشود . نقشهايي ريزتري هستند كه به اشكال خشتي و لوزي همراه با طرحها ي حلقه اي پيرامون آن زمينه هاي خالي فواصل ميان گلهاي اوليه را پر مي سازد . گلهاي ثانويه را ميتوان علامت مشخصه قبايل بافنده نيز داشت . زيبايي قالي تركمني در تزئين حاشيه هاي آن است . در اغلب قاليهاي تركمني كناره ابتدا يك حاشيه اوليه ? الم ? و دو يا چند حاشيه ثانويه ? قيري ? تشكيل مي شود كه حاشيه اوليه معمولاً داراي دو برابر حاشيه ثانويه است .
موتيف هاي حاشيه نيز به دو نوع تقسيم مي شوند . موتيف هايي كه فقط در حاشيه هاي عرضي به كار مي روند و مو تيف هايي كه در پيرامون قاليچه به كار گرفته مي شود.
براي تهيه قالي از پشم و ابريشم استفاده مي كنند و از رنگهاي گياهي مانند پوست انار، انواع گياهاي صحرائي ? چوب پويا ? خاكستر چوب ? از دار? زرد چوبه ، روناس و نيل استفاده مي كنند كه جاي آنها را امروز رنگهاي بي ثبات شيميايي گرفته است .
منشأ و سر چشمه نقوش قالي تركمن :
مظاهر طبيعت و آنچه در محيط زندگي تركمن ها وجود داشت به عنوان منشأ نقوش گرديده و به دوران ما رسيده است . نقش شاخ قوچ كه نشاني از قدرت و باروري است همواره در نقوش قالي تركمن تكرار شده است . در حاشيه قالي ها نقوش عقرب به عنوان نشان رفع شر نقش بسته است ، پرندگان نظير قو و حيواناتي نظير اسب در نقوش قالي وارد شده است . در زمين لاله هاي قرمز وحشي ، بركه هاي آب ، در آسمان ماه و ستاره ها نيز در نقوش قالي تركمن مشهور است .
نقوش قالي هندسي شكل مي باشد و قرينه سازي نقوش از ويژگيهاي قالي تركمن مي باشد . تعدادي از نقوش قالي تركمن به بيش از صد نوع مي رسد كه مهمترين آنها عبارتند از :
۱- ماري گول ۲- در ناق گول ۳-قافسه گول ۴- تكه گول ۵- انسي
۶- قزل اياق ۷- توينگ گول ۸- قوش گول ۹- آوغان گول ۱۰- تاج حروز
۱۱- پنجارا آراگول ۱۲- آق نقش .
اندازه قالي تركمن ? اياق ? معادل ۴۸ /۳۰ سانتيمتر است .

فرهنگ قاليبافي :
قاليبافي فرهنگ ويژه خود دارد هنگامي كه بافندگان شروع به بافتن نخستين گول قالي نمودند ابيات ويژه اي را ميخوانند .

در موقع شانه زدن نغماتي به اين شرح :
چالنيگ ، چالنيگ نخنير لار ، اوز اوي ميزنگ ساغليغنا ،
اوز اوي ميزنگ ايچنده ، اوزدأ د مينگ ساغليغنا ،
اوزداد كلينگ باش اوغلي ،آق باليق لي آش اوغلي
چال چال ، چال چال

ترجمه :  شانه بزنيم دختران ، بزنيم به سلامتي خودمان ، در خانه مان به سلامتي پدرمان و برادر بزرگمان كه ياور پدرمان است . بزن ، بزن
اگر شخصي موقع قاليبافي نزد بافندگان بيايد ، بافنده ها مقداري نخ به بازي او مي بندند آن شخص هم شيريني يا كادو براي بافندگان هديه مي آورند .
اگر در موقع بافتن تارهاي قالي پاره شود ، مقداري نخ سياه و سفيد را بهم بافته ( آلاجايوب ) را با نمك و زغال درون پارچه اي بسته به قسمت جلوي قالي مي بندند .

منبع :  پایگاه علمی پژوهشی فرش ایران [www.rugart.org] ، این مقاله در سال ۱۳۸۲ در  پایگاه علمی پژوهشی فرش ایران درج گردیده است

پیام بگذارید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.