تار و پودی از جنس اصالت

تار و پودی از جنس اصالت

گزارش از سپیده قلندری اسفدن

فرش­‌های بافت خراسان‌جنوبی مشهورترین فرش­‌های ایران در گذشته بوده که حدود ۷۰۰ سال پیش در این منطقه بافته می­‌شده و امروز اصالت آن در معرض آسیب و نیازمند توجه مسئولان است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه‌ی خراسان‌جنوبی، فرش خراسان‌جنوبی یکی از شاخص­‌ترین برندهای فرش دنیاست و بازار جهانی به نقوش فرش استان تمایل قابل توجهی دارد.

کشورهای اروپایی مثل آلمان، ایتالیا و … و کشورهای حاشیه‌ی خلیج‌فارس نیز عمده بازارهای فرش استان را تشکیل می­‌دهند.

فرش­‌های بافت خراسان‌جنوبی مشهورترین فرش­‌های ایران در گذشته بوده که تاریخچه‌ی آن به دوران حکومت «شاهرخ میرزا» در هرات بر می­‌گردد و حدود ۶۰۰ سال پیش در این منطقه بافته می­‌شد.

ناگفته پیداست که زیبایی فرش ایران را در هیچ کجای دنیا نمی‌توان یافت، دست بافته‌ای که عصاره‌ای از همه‌ی هنرهای اصیل ایرانی را در خود جمع کرده است.

هنوز هم در کوچه پس کوچه‌­های روستاها صدای دار قالیبافان و آوای نقشه‌خوانی به گوش می­‌رسد، به‌گونه­‌ای که این هنر منحصر بفرد در تار و پود وجود قالیبافان و خاطره­‌ها نیز نقش بسته است.

دو تا قرمز، یکی زرد به زیر، دو تا نارنجی و … این کلمات لالایی گوش نوازی است که دختران کویر از مادر به یادگار دارند و هر روز تکرار می­‌کنند تا اوج هنر و هویت را برای همیشه‌ی تاریخ زنده نگه دارند.

نحوه‌ی بافت قالی در خراسان‌جنوبی

پس از نصب دار و چله­‌کشی و نصب چوب هاف و کوجی، چند رج بصورت گلیم باف بافته می­‌شود و هم‌زمان کناره‌ی پیچ «شیرازه» بصورت یک خامه‌ی سه لایی از میان سه تار کناری قالی عبور داده شده که حین بافت کناره­‌های قالی و قالیچه را سفت و محکم نگه می­‌دارد.

پس از ساده بافی ابتدای قالی، بافت قالی آغاز می­‌شود با بالا و پائین آوردن کوجی پس از هر رج تارهای زیر و رو تعویض می­‌شوند و پس از بافت هر رج، پود نازک از دو ردیف تار زیر و روی قالی رد می‌شود. ابتدا با ضربات آهسته و ریز و سپس با ضربات محکم شانه بر پود می­‌کوبند تا محکم شود پس از تعویض دوباره‌ی تارها پود ضخیم استفاده شده و کوبیده می­‌شود.

پس از بافت دو تا سه رج با دست و به ندرت با سرکش و شانه، قسمت بافته شده صاف و با قیچی پرداخت می­‌شود.

دو نوع بافت فارسی و ترکی در این استان رایج است. بافت تایی «یکی» نیز در این استان رواج دارد که به‌لحاظ ظرافت و دقت بافت، مدت زمان انجام کار را زیاد کرده و به این علت کمتر از آن استفاده می‌شود.

مراکز مهم بافت قالی و قالیچه

بافت قالی در بیشتر روستاها و شهرستان­‌های این استان رواج دارد بطوریکه حدود بیش از ۸۰ درصد ساکنان روستاها به این حرفه اشتغال دارند.

از مناطق مهم بافت قالی می­‌توان به مود، درخش، گسک، چاج، آسیابان، تقاب، نوکند، سربیشه، القار، خوسف، باغستان، کوشکک، خسروآباد، نهارجان، شاخنات، فورخاص، دره عباس، رجنوک، سرچاه، فضل آباد و … اشاره کرد.

بافت قالیچه در بیشتر روستاهای خراسان‌جنوبی معمول است که عمده تولید آن مربوط به بخش زیرکوه قائن «روستاهای بمرود، اسفاد، آبیز، شاهرخت و …» است.

از دیگر مناطق مهم تولید قالیچه­‌های پشمی می­‌توان به روستاهای خلف، فیض‌آباد، سراب، تک خان، سیدآباد، خور، خوسف، شیرگ آقا، درویش‌آباد، عربخانه، حاجی‌آباد، فندخت، شمس‌آباد، بهمن‌آباد، گرماب، تیغاب، اسفدن، شاخنات، گازار، درح، چاه دراز، سرزه، گورید، کم چاه مزار ساقی و بیچند اشاره کرد.

گرانی، مهم‌ترین عامل خالی شدن خانه‌های ایرانی از فرش دستباف

«الهام آریان­تاش» یک تولیدکننده‌ی تابلو فرش در خراسان‌جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا گفت: طرح‌های ریزماهی، خشتی، کله اسبی و محرمات در خراسان‌جنوبی بیشتر بصورت قالی و قالیچه بافته می‌شود.

وی با اشاره به اینکه در گذشته بیشتر پشم و ابریشم در بافت فرش به کار برده می‌شد، افزود: هم‌اکنون فرش‌های اعلایی که در استان بافت می‌شود از کرک و ابریشم است که به مقدار قابل ملاحظه‌ای قیمت تمام شده قالی و قالیچه را افزایش می‌دهد.

این تولیدکننده‌ی تابلو فرش با بیان اینکه گرانی مهم‌ترین علت خالی شدن خانه‌های ایرانی از فرش دستباف است، اظهار کرد: به جرأت می‌توان گفت قیمت زیاد فرش و تابلو فرش و نبود قدرت خرید در مردم عامل مهمی در عدم توجه به این صنعت است.

آریان­تاش ادامه داد: امروزه بیشتر فرش‌های ماشینی در نقش‌های زیبا و متنوع و قیمت کم در میان مردم جا افتاده و همین امر بازار فروش فرش و تابلو فرش را به رکود کشانده است.

کم‌­شدن بافندگان ماهر مشکل پیش‌روی فرش دستبافت

وی در خصوص مشکلات پیش­‌روی این صنعت با اشاره به اینکه یکی از عمده‌ترین مشکلات فرش دستباف افزایش قیمت مواد اولیه و کم­‌شدن بافندگان ماهر است، گفت: عواملی از جمله نبود تبلیغات کافی، تشویق نشدن قشر جوان به آشنایی بیشتر با فرش ایرانی هم‌چنین عدم تعادل میان هزینه‌های تمام‌شده‌ی تولید فرش و قیمت نهایی آن از دیگر عوامل رکود این صنعت است.

آریان­تاش ادامه داد: حمایت نکردن از سوی مسئولان و شرکت‌های فرش دستباف و رقبای چون هند و چین در تولید انبوه و ارزان از تحدیدهای فرش دستباف است.

وی خاطرنشان کرد: بعنوان یکی از کوچک‌ترین دست‌اندرکاران آموزش تولید و فرش تابلو فرش از مسئولان تقاضای همکاری و کمک هر چه بیشتر از این هنر گرانمایه را دارم تا با همکاری آن‌ها بتوانیم زمینه‌ی رونق و بازار فروش این صنعت ایرانی را پر رنگ‌تر کنیم.

فرش نان‌آور ۵۰ هزار بافنده‌ی خراسان‌جنوبی

«محمدحسن کامیابی‌مسک» رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش دستباف خراسان‌جنوبی نیز به ایسنا گفت: هم‌اکنون ۵۰ هزار بافنده در استان بصورت تمام وقت، پاره وقت یا فصلی فرش می‌بافند.

وی افزود: در گذشته طرح‌ها و نقوش زیادی از قبیل بوته‌ی سعدی، شعله، گلدانی، قابی، خشتی، جنگلی، شکارگاه، کله اسبی، محرمات، گل فرنگ، کله مرغی، خوشه‌ی انگوری، پرطاووسی، انواع واگیره‌ها، انواع لچک ترنج‌ها، نقوش هراتی و شاه عباسی در منطقه بافته می‌شد.

رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش دستباف خراسان‌جنوبی ادامه داد: هم‌چنین در قالیچه‌های عشایری نقوش چهار مرغی، تفنگی، ابری، طاووسی، کاشان، پلنگی، گوزنی، کشمیری، نهی، مددخانی و انواع سجاده‌ها وجود داشت.

کامیابی‌مسک با بیان اینکه هم‌اکنون حدود ۶۰ درصد تولیدات با نقوش اصیل ریزه­ماهی افشان و لچک ترنج و کف ساده در رنگ‌بندی‌های وجود دارد، اظهار کرد: ۲۰ درصد نقوش خشتی و ۲۰ درصد بقیه شامل طرح‌های نائینی، تبریز، گبه، ‌قالیچه‌های بلوچی و سایر نقوش متفرقه است.

وی در خصوص مشکلات پیش­‌روی فرش دستباف خراسان‌جنوبی افزود: گران شدن قیمت مواد اولیه فرش از یک سو و عدم توان مالی بافندگان فرش منجر به رو آوردن شماری از آنان به سمت مواد اولیه نامرغوب و غیراستاندارد ارزان قیمت شده که می‌تواند در دراز مدت ضربه‌ی جبران‌ناپذیری به برند فرش استان در بازار‌های جهانی وارد کند، هر چند قریب به اتفاق تولیدکنندگان از مواد اولیه مرغوب و استاندارد استفاده می‌کنند.

رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش خراسان‌جنوبی تصریح کرد: وجود واسطه‌های متعدد سبب شده که تنها بخش اندکی از ارزش افزوده فرش به دست بافنده برسد به علاوه رو آوردن مصرف­‌کنندگان به کفپوش‌های جدید بازارهای جهانی فرش دستباف مداوماً کوچک­تر شده و رقابت کشورهای پر جمعیت با کارگزاران نیز مزید به علت شده و تحریم فرش دستباف ایران از سوی آمریکا نیز بر قیمت فرش اثر گذاشته و افزایش قیمت انرژی و حذف یارانه‌ها نیز حاشیه‌ی سود را به شدت کاهش داده است.

اجرا شدن ۴ طرح زیربنایی فرش خراسان‌جنوبی

کامیابی‌مسک اظهار کرد: اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش استان برای برطرف کردن این مشکلات چهار طرح زیربنایی، نمایشگاه دائمی فرش دستباف استان، فروشگاه اینترنتی تولید سفارش‌پذیر فرش استان، ایستگاه تهیه و توزیع مواد اولیه مرغوب به قیمت تمام شده و آموزشگاه جامع حرف فرش دستباف را ارائه داده است.

وی افزود: با اجرا شدن این چهار طرح زمینه‌ی مناسب برای تشکیل کنسرسیوم واحد فرش استان فراهم شده و با حذف واسطه‌ها درآمد بافندگان چند برابر می‌شود و فرش استان بصورت انحصاری بدون واسطه صادر و به دست مشتری می‌رسد و بدین وسیله ضمن تولید هدفمند فرش قسمت اعظم ارزش افزوده آن به دست بافنده رسیده و با ارتقاء کیفیت فرش در بازارهای جهانی، قدرت رقابتی بیشتری دارد.

رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش خراسان‌جنوبی در خصوص بیمه فرشبافان استان نیز گفت: همه‌ی بافندگان فرش و حرف مرتبط بین ۱۵-۵۰ سال سن که هم‌اکنون به این حرفه اشتغال داشته باشند و از مهارت کافی در این حرفه برخوردار باشند می‌توانند از مزایای بیمه کامل بازنشستگی و درمان استفاده کنند.

کامیابی‌مسک ادامه داد: در این طرح ۲۰ درصد حداقل حقوق توسط دولت پرداخت می‌شود و بافنده تنها ۷۰ درصد حداقل حقوق را ماهیانه پرداخت می‌کند یعنی حدود ۷۵ درصد حق بیمه توسط دولت و ۲۵ درصد توسط بافنده پرداخت می‌شود.

وی یادآورشد: افرادی که سن آنان بین ۵۵-۵۰ سال باشد نیز می‌توانند با پرداخت یک جای حق بیمه‌ی سنوات بالای ۵۰ سال از مزایای این قانون برخوردار شوند.

گره‌­های فرش دستباف خراسان‌جنوبی در انتظار یاری مسئولان

رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش خراسان‌جنوبی در خصوص توجه‌ی مسئولان به شأن فرش­بافان استان گفت: با توجه به وضعیت فعلی فرش دستباف و خشک‌سالی‌های سال‌های اخیر در منطقه و وضعیت بازارهای جهانی و اهمیت این حرفه در منطقه به لحاظ تأمین بخشی از معیشت قشر وسیعی از مردم در شهر و روستا توجه‌ی ویژه‌ی مسئولان به فرش به خصوص در تأمین تسهیلات عالی مورد نیاز آنان مورد انتظار است.

کامیابی‌مسک اظهار کرد: فرش استان عمدتاً صادراتی و کمتر مصرف داخلی دارد و استقبال بازارهای خارجی از فرش استان بسیار خوب و فرش خراسان‌جنوبی به لحاظ ظرافت زیبایی اصالت در طرح و نقش و رنگ‌بندی هماهنگ با سلیقه‌ی بازارهای هدف و قیمت مناسب یکی از مشهورترین برندهای فرش در دنیاست و همواره مشتریان خود را داشته است.

وی در خصوص تأمین مواد اولیه برای تولید فرش نیز گفت: اتحادیه برای تأمین مواد اولیه مرغوب برای بافندگان فرش به قیمت تمام شده و جلوگیری از آسیب‌های استفاده از مواد اولیه نامرغوب ارزان قیمت طرح ایستگاه تهیه و توزیع مواد اولیه مرغوب به قیمت تمام شده را ارائه داده که به همراه ۳ طرح زیربنائی دیگر در کمیته‌ی فرش استان و کارگروه‌های تخصصی بازرگانی و اقتصادی استانداری مصوب شده است.

رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و بافندگان فرش خراسان‌جنوبی خاطرنشان کرد: در صورت اجرا شدن این طرح بافندگان مواد اولیه مرغوب را به قیمت مناسب دریافت و وجه آن را پس از اتمام فرش پرداخت می‌کند.

پیام بگذارید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.