ویژگیهای فیزیکی پشم

عبدالله احراری

عبدالله احراری

ویژگیهای فیزیکی پشم (ساختمان لیف پشم)

یک لیف پشم از سه لایه تشکیل شده:
۱) لایه بیرونی (کیوتیکل) :
به فلسهای مسطح و نایکنواختی که سطح لیف را پوشانده است گفته می شود. در الیاف کلفت، فاصله ی فلسها زیاد است. فاصله ی بین دو فلس در انواع مختلف پشم متفاوت می باشد. وجود فلس باعث می شود که هنگام ریسندگی، الیاف درهم فرورفته، استحکام بیشتری پیدا کنند.
۲) لایه میانی (کورتکس):
قسمت اعظم تشکیل دهنده لیف است که دارای سلولهای دوکی سکل است که توسط اسیدسولفوریک با اسید فورمیک از هم جدا می شوند. کلاً استقامت، جعد، رنگ پذیری و سایر خواص فیزیکی مربوط به این قسمت است.
۳) مغز (مدولا):
داخلی ترین قسمت لیف مدولا است. در الیاف ظریف ممکن است مدولا وجود نداشته باشد اما در الیاف ضخیم بصورت مغزی لوله ای شکل وجود دارد. در الیاف نارس و کمپ ممکن است ۹۰ درصد حجم لیف را مدولا تشکیل دهد. در نتیجه باعث ضعف و کمی استحکام آنها می شود.
● اثر مواد شیمیایی بر روی پشم:
▪ اثر اسیدها بر پشم:
حدود آسیب زدن اسید به الیاف بستگی به غلظت اسید و درجه حرارت و مدت زمان عملیات دارد. اسید سولفوریک گرم و غلیظ پشم را کاملاً متلاشی می سازد. اسید نیتریک الیاف پشم را زردرنگ و سپس در خود حل می کند. پشم در برابر سایر اسیدها مقاوم است.

اثر بازها بر پشم:
الیاف پشم به سبب داشتن کراتین، در مقابل بازها حساس هستند. اثر قلیاییها در پشم بستگی به عواملی نظیر درجه حرارت و غلظت قلیا دارد. الیاف پشم در سود سوزآور حل می شوند. لذا شستشو و عملیات تکمیلی پشم در محیطهای قلیایی باید با دقت انجام شود.
▪ اثر مواد اکسیدکننده بر روی پشم:
محلول غلیظ آب اکسیژنه باعث خراب شدن الیاف پشم می شود. سرعت تأثیر هم بستگی به غلظت آب اکسیژنه دارد. از محلول رقیق آب اکسیژنه برای سفید کردن پشم استفاده می کنند. (که البته این مرحله در تهیه خامه قالیبافی کاربرد ندارد.)
آب سرد تاثیر شیمیایی ندارد ولی در افزایش طول و قطر پشم موثر است.
نور باعث شکسته شدن الیاف پشم و خراب شدن فلسها می شود.
نور خورشید الیاف پشم را زیر وخشن کرده، رنگ آترا عوض می کند.
در حرارت ۱۰۰ درجه سانتیگراد استحکام پشم کم می شود و حالت نرمی بخود می گیرد. در ۱۳۰ درجه سانتیگراد تجزیه شده، زرد می شود و در ۳۰۰ درجه سانتیگراد می سوزد و جمع می شود.

عبدالله احراری
منابع و مآخذ:
۱- اصول نگهداری و پرورش گوسفند – دکتر منوچهر سعادت نوری، دکتر صدرالله سیاه منصور، چاپ ششم، ۱۳۷۴.
۲- پژوهشی در فرش ایران- تورج ژوله.
۳- بررسی وضعیت گوسفندان استان خراسان و امکان ایجاد واحدهای رسیدگی پشمی و فاستونی، آقای دیانت و آقای اصغری. ۱۳۷۰.
قالیکده