چگونگی شناسایی الیاف پشم

عبدالله احراری

عبدالله احراری

چگونگی شناسایی الیاف پشم:
هدف از شناسایی الیاف، درک و شناخت ویژگیهای آنها برای گزینش درست عملیات ریسندگی، رنگرزی و بافت می باشد. با عدم شناسایی کیفیتهای واقعی یک لیف توانایی کاربرد و بهره برداری از آن را نخواهیم داشت لذا لازم است علاقمندان راه های تشخیص الیاف را به خوبی فراگیرند تا هنگام تهیه آنها با استفاده از دانش خود بهترین الیاف را برگزینند.
برای شناسایی الیاف پشم سه راه عمده وجود دارد.
▪ شناسایی به کمک سوزاندن الیاف
▪ شناسایی به کمک مشاهده میکروسکوپی
▪ شناسایی الیاف به کمک حلالهای شیمیایی.
از آنجا که راه اول به جهت عدم نیاز به ابزارآلات دیگر و تنها به کمک شعله آتش به راحتی میسر است به آن می پردازیم و عکس العمل الیاف پشم را در برابر آتش در جدول ذیل منعکس می نماییم. نوع لیف در نزدیکی شعله داخل شعله خارج از شعله باقیمانده دود بو پشم دور نمی شود ندارد بوی مو و شاخ سوخته خودسوز نیست توده سیاه و نرم.
● بررسی پشم گوسفند مغان
گوسفندان ایران علاوه بر آنکه از نظر کیفیت پشم در ردیف گوسفندان با پشم ضخیم قرار دارند همگی جز( نژاد زل وقره گل که بی دنبه و نیمه دنبه اند) از گوسفندان دنبه دار می باشند و به رنگهای سفید، سیاه، خرمایی و قهوه ای، نخودی، خاکستری و غیره دیده می شوند. گوسفندان ایران بر حسب سفید یا رنگین بودن بدن و نیز بر اساس وزن بلوغ به (سنگین، متوسط و سبک) تقسیم می شوند.
▪ ویژگی های پشم مغان
۱) قطر الیاف: ۴/۲۸ میکرون
۲) طول الیاف: ۱۴۹ میلیمتر
۳) رنگ: خاکستری- قهوه ای
۴) مقدار پشم: ۲ تا ۸/۳ کیلوگرم
۵) محل پرورش: شمال خراسان (سرخس)
این نژاد از بهترین گوسفندان گوشتی ایران است که اصل آن در دشت مغان و ییلاق های سبلان و اطراف سراب و مشکین شهر و اهر و اردبیل نگهداری می شود. ایستگاهی نیز برای حفظ و نگهداری این گوسفند در مغان وجود دارد، اما به مرور زمان این نژاد به منطقه خراسان منتقل و با شرایط آب و هوایی بعضی از مناطق استان نظیر شیروان، بجنورد، قوچان و … تطبیق یافته است.
لازم به ذکر است پشم گوسفند مغانی خراسان احتمالاً با سایر نژادها آمیخته گردیده است، و اطلاعات مربوط به نژاد مغانی خالص که در مناطق آذربایجان پرورش داده می شوند جمع آوری و بشرح زیر می باشد:
رنگ پشم گوسفند مغانی سفید شکری یا سفید نخودی و شتری می باشد که به ندرت سفید مطلق نیز در آن دیده می شود.
قسمت زیرین گردن، دست و پا و صورت فاقد پشم و از الیاف ضخیم موئی پوشیده شده است. روی پیشانی و پشت سر موهای قهوه ای رنگ دیده می شود. بره ها بیشتر به رنگ های قهوه ای روشن و به ندرت قهوه ای تیره است که با افزایش سن گوسفندان تغییر رنگ می دهند و بروشنی می گراید.
پشم گوسفند مغانی از نوع بدترین و خشن ترین پشم های شناخته شده است. پشم چینی این گوسفند در دو نوبت بهار و پاییز انجام می شود. اولین پشم چینی در قشلاق صورت گرفته که از ۵/۳-۱ کیلو متفاوت است. پشم بره که در محلی به نام «بُرکن» معروف است ظریف تر از پشم گوسفندان بالغ است. چین دوم پشم گوسفندان مغانی بیشتر برای تهیه پوشش دیواره و سقف چادرهای ایلاتی که به نام «آلاچیق و کومه» خوانده می شود، بصورت نمد بکار می رود.
الیاف پشم این گوسفند ضخیم و دارای کانال بزرگی است بطوری که مدولای آن سطح وسیعی را دربرمی گیرد و به علت عدم مرغوبیت در قالی بافی مصرف چندانی ندارد. در اطراف مشکین شهر و اردبیل قالیچه های کوچکی از آن تهیه می شود.

عبدالله احراری
منابع و مآخذ:
۱- اصول نگهداری و پرورش گوسفند – دکتر منوچهر سعادت نوری، دکتر صدرالله سیاه منصور، چاپ ششم، ۱۳۷۴.
۲- پژوهشی در فرش ایران- تورج ژوله.
۳- بررسی وضعیت گوسفندان استان خراسان و امکان ایجاد واحدهای رسیدگی پشمی و فاستونی، آقای دیانت و آقای اصغری. ۱۳۷۰.